Vitundarvakningin Leghálsskimun – lítið mál fór fram frá janúar og fram í febrúar 2026 og var samstarfsverkefni Krabbameinsfélags höfuðborgarsvæðisins, Krafts, Samhæfingarstöðvar krabbameinsskimana, UAK og Lífskrafts. Janúar er alþjóðlegur vitundarvakningarmánuður um leghálskrabbamein og var verkefninu ætlað að nýta þennan tíma til að vekja athygli á mikilvægi leghálsskimunar með skýrum og hvetjandi skilaboðum sem töluðu beint til kvenna.
Leghálsskimun er ein áhrifaríkasta forvörnin sem við höfum gegn leghálskrabbameini. Síðan skipulögð skimun hófst á Íslandi árið 1964 hefur dánartíðni vegna sjúkdómsins lækkað um tæp 90% og nýgreiningum fækkað verulega. Þessi árangur byggir þó á einu lykilatriði: að konur mæti í skimun þegar boð berst.
„Ég fer bara seinna“
Inntak átaksins var mikilvægi þess að fresta ekki að bóka sér tíma í skimun þegar boðið berst því það væri svo lítið mál. Flestar konur vita að skimunin skiptir máli. Samt er þetta eitt af þessum verkefnum sem eiga það til að frestast. Ekki af kæruleysi, heldur vegna anna, þreytu, ótta og þess að lífið er oft flóknara en við reiknum með. Hugsunin „ég fer bara seinna“ verður ríkjandi.
En í þessari vitundarvakningu var reynt að horfa á þetta frá nýju sjónarhorni. Hvað konur eru ótrúlega seigar þegar kemur að óþægindum. Við látum okkur hafa það að vera í óþægilegum skóm, þröngum fötum, brjóstahöldurum, og eilífu áreiti og álagi, dag eftir dag, ef við teljum það skipta máli.
Í því samhengi er leghálsskimun sannarlega lítið mál. Hún tekur stuttan tíma, getur verið örlítið óþægileg en jafnframt lífsbjargandi því markmiðið með leghálsskimunum er að greina frumubreytingar sem geta leitt til leghálskrabbameins og meðhöndla ef þörf krefur. Þannig er hægt að koma í veg fyrir meinin, lækka nýgengi þeirra og dánartíðni af völdum þeirra.
Náð til þeirra sem hafa setið eftir
Markmið verkefnisins var ekki aðeins að minna á skimun, heldur að ná sérstaklega til kvenna sem af ýmsum ástæðum hafa ekki mætt. Þar á meðal ungar konur sem eru óbólusettar, hafa kannski aldrei farið í skimun og finna fyrir óvissu eða kvíða. Einnig konur af erlendum uppruna sem eru nýjar í íslenska heilbrigðiskerfinu og þekkja hvorki rétt sinn né ferlana til fulls.
Áherslan var á að hvetja ekki ávíta, að skapa samtal, minnka ótta og brjóta niður þá skömm og þöggun sem enn getur fylgt krabbameinum í kvenlíffærum.
Samhliða vitundarvakningunni frumsýndi Krabbameinsfélag höfuðborgarsvæðisins fræðslumyndina „Frá óvissu til vonar – leghálskrabbamein á Íslandi“ á RÚV og með viðhafnarsýningu í Smárabíó sem góðir gestir sóttu en þar voru einnig fræðandi panelumræður þar sem sérfræðingar og aðrir viðmælendur úr myndinni svöruðu mikilvægum spurningum.
Lítið mál – mikil áhrif
Vitundarvakningin náði góðri útbreiðslu og skapaði umræðu í samfélaginu og skildi eftir sig mikilvægan boðskap: „Ef boð um leghálsskimun liggur óopnað eða ef þú ert að íhuga að fresta bókuninni enn einu sinni, þá má hafa þetta í huga að leghálsskimun er lítið mál – en getur skipt öllu máli.“
Við hvetjum allar konur til að taka samtalið við vinkonur sínar, samstarfskonur, fjölskyldu eða aðra leghafa um mikilvægi þess að mæta í skimun.
Frekari upplýsingar um vitundarvakninguna má finna á leghalsskimun.is.
