Það var á sólríkum degi um miðjan maímánuð þegar við settumst niður með Hrafnhildi, 26 ára gamalli lögreglukonu og markverði Víkings í bestu deild kvenna í fótbolta. Líkt og sannir Íslendingar hófum við samtalið á veðrinu þann daginn. Framan af hafði Hrafnhildur verið mikill sólarunnandi, hún naut þess að fara í sólbað og fannst ekkert verra að uppskera með smá tani. Fyrir ári síðan snarbreyttist viðhorf hennar gagnvart sólböðum og má segja að hún líti sólina allt öðrum augum í dag.
Breytilegur fæðingarblettur
Á vormánuðum 2025 greindist Hrafnhildur með húðkrabbamein, eða öllu heldur sortuæxli, á hægri handlegg sínum. Það var í janúarmánuði sama ár þegar hún fór að taka eftir breytingum á fæðingarbletti á upphandlegg hægri handar. Það vakti athygli hennar að fæðingarbletturinn breyttist í lit og lögun.
„Til að byrja með var fæðingarbletturinn að breytast í lögun og lit á tveggja vikna fresti. Mér fannst það alveg skrítið og ég fór að veita honum meiri athygli. Það var síðan eftir æfingaferð sem ég fór í með fótboltanum til Tenerife þar sem sólin var alltumlykjandi að ég fór að taka eftir enn ýktari breytingum. Hann var stundum upphleyptur og stundum ekki, breyttist mjög hratt og var nánast bara eins og einhver diskókúla. Þarna var ég komin með svolítið miklar áhyggjur.”
Greiningin og biðin eftir niðurstöðum
Á þessum tíma átti hún bókaðan tíma hjá húðlækni og hringdi þess vegna niður á Húðlæknastöð til að lýsa áhyggjum sínum og kanna í leiðinni hvort hún kæmist fyrr að. Úr varð að Hrafnhildur fékk tíma hjá Húðlæknastöðinni um viku síðar. Þar var henni tjáð að fæðingarbletturinn liti ekki svo illa út og að hún fengi sendar niðurstöður úr sýnatöku u.þ.b. tveimur vikum síðar. Hrafnhildur heyrði þó mun fyrr í lækninum sem upplýsti hana um stöðu mála. Við ræktun á sýnatöku hefðu fundist krabbameinsfrumur og Hrafnhildur því greind með sortuæxli. Hrafnhildur varð fyrir miklu áfalli við fréttirnar og var fljótlega send í aðgerð á hendi þar sem stórt svæði í kringum fæðingarblettinn var fjarlægt og sent í frekari ræktun til að útiloka enn frekari dreifingu.
Verstu dagar lífs míns
Dögunum fram að niðurstöðu úr þeirri sýnatöku lýsir Hrafnhildur sem erfiðustu dögum lífs síns.
„Svo fer ég viku seinna að láta skera hann upp – í lok apríl þá – þar fæ ég að vita að niðurstöður muni liggja fyrir tveimur vikum seinna – en svo er hringt bara nokkrum dögum síðar og mér sagt að það hafi fundist sortuæxli í blettinum og í framhaldi þurfi ég að fara í uppskurð á spítalanum. Ég þurfti að bíða í 10 daga eftir niðurstöðum úr þeirri aðgerð, hvort að sortuæxlið hefði dreift sér enn frekar, þetta voru verstu dagar lífs míns.”
Yfir greiningartímabilið var Hrafnhildur í lokaprófum í lögreglunáminu. Hún man sérstaklega eftir deginum þegar hún beið eftir símtalinu frá lækninum á meðan hún var stödd á skotsvæði í kennslu.
Símtalið sem breytti öllu
„Ég sá að síminn var að hringja en ég mátti ekki svara því ég var vopnuð. Ég missti af símtalinu og þurfti að bíða heilan sólarhring fram að næstu símhringingu.“
Daginn eftir lét hún skotþjálfarann vita að hún ætti von á mikilvægu símtali og þyrfti að fá að svara.
„Ég fékk loks hringinguna og fékk þjálfarann til að sækja símann fyrir mig og afvopna mig. Ég hljóp fram og náði að svara. Læknirinn sagði mér að meinið hefði verið staðbundið og að engin dreifing hefði fundist. Ég bara brotnaði niður.“
Óttinn eftir greininguna
Hrafnhildur talar um hvað vinahópurinn hennar í lögreglunáminu hafi verið samheldinn og góður, námið þjappi saman hópum. Einn af samnemendum hennar hafði vitað að hún biði eftir niðurstöðunum og hljóp á eftir henni þegar hún fór út af svæðinu.
„Hann kom bara inn til mín meðan ég var grátandi í símanum. Ég fann svo mikinn stuðning.“
Greiningunni fylgdi mikill ótti og hún var fljót að byrja að afla sér upplýsinga um sjúkdóminn. Hún komst að því að greining á eitlakrabbameini væri algeng eftir greiningu sortuæxlis. Við tóku mánuðir þar sem kvíði og ótti einkenndi líðan hennar, hún treysti ekki líkamanum sínum lengur. Hún var í reglulegu eftirlit hjá læknum allt síðasta ár þar sem fylgst var grannt með eitlum og öðru. Blessunarlega hafa allar skoðanir komið vel út hjá Hrafnhildi sem lærir nú á nýjan veruleika, að treysta líkamanum.
Skömmin sem fylgdi greiningunni
Á unglingsárum hafði Hrafnhildur, líkt og margt ungt fólk, stundað ljósabekki og sólböð af miklum krafti. Hún var í Menntaskólanum við Sund þar sem normið var hreinlega það að vera mjög tanaður og á þeim tíma var brúnkukremið ekki komið eins sterkt inn.
„Mig langaði alltaf að vera brún, ég vildi fá sem mest út úr hverri sólarlandaferð og notaði sólarvörn kannski fyrstu tvo dagana en svo bara olíu undir lokin. Ég fór oft í ljós í menntaskóla og var ekki að passa mig, maður var alltaf bara með hugsunarháttinn „þetta kemur aldrei fyrir mig“. Það var mjög samfélagslega samþykkt í MS að fara reglulega í ljós, við vorum alveg að nýta einhver hádegistilboð og alls konar. Brúnkukremið var ekki eins töff á þessum tíma.
Hrafnhildur myndi óska þess að hún gæti tekið þetta tímabil til baka úr lífi sínu þar sem hún veit núna að óvarkárni í sól getur haft alvarlegar afleiðingar. Afleiðingar sem verða til þess að lífinu er kollvarpað, en það var raun Hrafnhildar fyrir ári síðan þegar hún fékk greininguna. Það reyndist henni flókið og erfitt að vinna úr fréttunum. Hún upplifði mikil andleg þyngsli og skömm í tengslum við greininguna, hún beintengdi sortuæxlið við óábyrga hegðun varðandi sól og ljósabekki á yngri árum og kaus að halda greiningunni fyrir sig og sitt nánasta fólk.
„Ég var að sigla inn í tímabil í fótboltanum þegar ég greinist og ég t.d. sagði ekki þjálfaranum frá því hvað hefði gerst, ég talaði við markmannsþjálfarann og bað hann bara að útskýra að ég þyrfti að fara í leyfi. Eins bað ég vinkonur mínar að halda þessu algjörlega fyrir sig, ég vildi líka ekki búa til óþarfa dramatík yfir hlutunum. Mér fannst mjög erfitt að segja það upphátt að ég væri með krabbamein. Ég hef hingað til ekkert tjáð mig um þetta opinberlega, einungis við nánustu vini og fjölskyldu, en ég finn það núna að ég er tilbúin að tala um þetta og held það sé líka mikilvægt fyrir mig og aðra.”
Staðan í dag
Í dag segir Hrafnhildur að stærsta verkefnið sé að finna jafnvægið. Eftir greininguna hafi hræðslan við sólina stundum tekið yfir og hún þurft að læra upp á nýtt hvernig hún geti bæði passað sig og lifað eðlilegu lífi í sólríku umhverfi.
Aðeins tveimur vikum eftir að hún fékk niðurstöðurnar var hún á leið til Tenerife í ferð sem hún hafði bókað löngu áður. Hún var ekki einu sinni viss um hvort hún mætti fara.
„Ég fékk mjög skýr svör frá læknunum um að ég mætti alveg ferðast, en að ég þyrfti bara að passa mig vel. Núna er ég alltaf með 50 sólarvörn, leita mér skugga og passa mig miklu betur.“
Samt segir hún að kvíðinn geti auðveldlega læðst aftan að henni í hversdagslegum aðstæðum.
„Ég get farið út að hlaupa og ef sólin byrjar allt í einu að skína þá kemur strax hugsunin: Ég er ekki með sólarvörn, hvað geri ég núna?“
Hún viðurkennir að það sé stundum þreytandi að þurfa stöðugt að hugsa um sólina og vera alltaf með sólarvörn við höndina. Með tímanum hafi hún þó lært að lifa með þessum nýja veruleika án þess að láta hann stjórna öllu.
„Ég er að reyna að finna milliveginn, að passa mig, en samt lifa lífinu og láta þetta ekki verða einhverja grýlu.“
Að vinna úr áfallinu
Hrafnhildur leitaði ekki strax eftir hjálp til að vinna úr reynslunni. Hún segir sig lengi hafa lokað á tilfinningarnar og sett allt til hliðar á meðan hún kláraði lögreglunámið og lokaprófin.
„Ég fékk þetta svolítið í bakið seinna. Ég hafði bara ýtt þessu frá mér.“
Það var yfirmaður hennar í lögreglunni sem hvatti hana til að leita sér ráðgjafar hjá sálfræðingi, eitthvað sem hún segir í dag hafa hjálpað sér mikið.
„Sálfræðingurinn hjálpaði mér að vinna með kvíðann og hvernig ég gæti lifað lífinu áfram án þess að vera stöðugt hrædd.“
Þrátt fyrir það finnur hún enn fyrir ákveðinni spennu þegar ferðalög eða sólardagar nálgast.
„Ég er til dæmis að fara til Noregs með vinkonum mínum og hugsa strax: Þær munu vilja fara í sólina, hvernig ætla ég að tækla það? Mun ég setjast í skuggann eða draga mig til baka? Þetta er flóknari veruleiki en áður.“
Í dag notar hún brúnkukrem í stað þess að sækjast eftir sólbrúnku.
Skilaboð til ungs fólks
Hrafnhildur segist verða vör við að margt ungt fólk sæki ljósabekki í dag og mynd óska þess að þau áttuðu sig betur á alvörunni sem ljósabekkjanotkun getur fylgt.
Hún segir viðhorfið til ljósabekkja hafa verið mjög afslappað þegar hún var yngri.
„Maður vildi bara verða brúnn. Þetta var svo normaliserað.“
Í dag sér hún hlutina allt öðrum augum.
„Þetta er bara skammtímalausn fyrir brúnku sem hverfur svo aftur. Það er alls ekki þess virði.“
Hún segist innilega sjá eftir því að hafa farið svona óvarlega með húðina sína og vill sjá frekari umræðu og fræðslu um húðkrabbamein, sérstaklega meðal ungs fólks.
„Mér finnst þurfa miklu meiri vitundarvakningu um þetta. Það að greinast með húðkrabbamein er ekkert grín, núna er ég komin í aukinn áhættuhóp fyrir öðru krabbameini og mun allt þurfa að vera í einhverskonar eftirliti.“
Framtíðin
Þrátt fyrir allt segist Hrafnhildur horfa björtum augum til framtíðar. Hún eigi enn eftir að stofna fjölskyldu, byggja upp sitt líf og njóta alls þess sem framtíðin hefur upp á að bjóða. Hún segir stuðninginn frá kærasta sínum, vinnuveitendum, fjölskyldu og nánustu vinum hafa skipt gríðarlegu máli í gegnum ferlið og hjálpað sér að komast í gegnum erfiðustu dagana.
„Ég ætla ekki að leyfa þessu að yfirtaka lífið mitt og er að vinna í því að finna milliveg og njóta lífsins með fólkinu mínu”
